Η γονάρθρωση ή παραμορφωτική αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος είναι μια εκφυλιστική-δυστροφική νόσος του υαλώδους χόνδρου του γόνατος, που καλύπτει τους κονδύλους της κνήμης και του μηριαίου οστού.
Τα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας της άρθρωσης του γόνατος αναπτύσσονται σταδιακά με την πάροδο των ετών και τα κύρια συμπτώματα της νόσου είναι η δυσκαμψία και ο πόνος. Εκτός από την οστεοαρθρίτιδα άλλων αρθρώσεων (δάχτυλα, αρθρώσεις ώμων και αγκώνων, αρθρώσεις ισχίου), η γονάρθρωση είναι η πιο κοινή ασθένεια.
Η ομάδα του πληθυσμού που είναι πιο ευαίσθητη στην αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος είναι οι γυναίκες και τα άτομα άνω των 40 ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η γονάρθρωση μπορεί να αναπτυχθεί σε αθλητές (λόγω αυξημένου στρες) και νεαρά άτομα (με φόντο προηγούμενους τραυματισμούς).
Αιτίες γονάρθρωσης
Η οστεοαρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατος δεν προκύπτει από μία μόνο αιτία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ανάπτυξη της νόσου εξαρτάται από έναν συνδυασμό αρκετών αρνητικών παραγόντων που επιδεινώνονται με την ηλικία και μπορούν τελικά να οδηγήσουν σε μια τέτοια διαταραχή. Η ιατρική προσδιορίζει τους ακόλουθους μηχανισμούς για την ανάπτυξη της οστεοαρθρίτιδας:
Πρωτογενής - εμφανίζεται σε μεγάλη ηλικία λόγω της γήρανσης των ιστών του σώματος, καθώς και στο πλαίσιο ορισμένων παραγόντων που προκαλούν αυτήν την ασθένεια (συνεχώς αυξημένο άγχος, κληρονομικότητα, παχυσαρκία).
Δευτερογενής - αντιπροσωπεύει το 30% όλων των περιπτώσεων γονάνθρωσης και εμφανίζεται κυρίως μετά από βλάβη του μηνίσκου, ρήξη συνδέσμων, κάταγμα της κνήμης και άλλους τραυματισμούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος εμφανίζονται μετά από 3-4 χρόνια. Ωστόσο, εάν ο τραυματισμός είναι αρκετά σοβαρός, μπορεί να χρειαστούν 2-3 μήνες για να εμφανιστούν τα συμπτώματα.
Περίπου το 7-8% των περιπτώσεων αρθροπάθειας της άρθρωσης του γόνατος συμβαίνει όταν ένα άτομο αρχίζει να ασκεί ενεργό σωματική δραστηριότητα μετά από σαράντα χρόνια, δηλαδή καταλήψεις και τρέξιμο. Ωστόσο, λόγω ηλικίας, η εξασθένηση του τόνου των ιστών της άρθρωσης του γόνατος και οι χαρακτηριστικές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία κατά την απότομη φόρτιση μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση ταχέων εκφυλιστικών και δυστροφικών αλλαγών στις αρθρώσεις.
Ένας άλλος λόγος για την ανάπτυξη γονάρθρωσης σε ένα άτομο μπορεί να είναι συνακόλουθες ασθένειες - κιρσοί, παχυσαρκία, αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ουρική αρθρίτιδα, ψωρίαση, ρευματοειδής ή αντιδραστική αρθρίτιδα.
Τα συνεχή κρίσιμα φορτία στα γόνατα, η τακτική μακροχρόνια αναρρίχηση σκαλοπατιών σε μεγάλη ηλικία ή η άρση βαρέων βαρών καθώς και τα ανταγωνιστικά αθλήματα μπορεί να οδηγήσουν σε οστεοαρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατος. Ο κίνδυνος οστεοαρθρίτιδας της άρθρωσης του γόνατος αυξάνεται σημαντικά με τη γενετικά προκαλούμενη αδυναμία των συνδέσμων, τον σακχαρώδη διαβήτη και άλλες μεταβολικές διαταραχές, τις νευρολογικές παθήσεις και τις κακώσεις της σπονδυλικής στήλης.
Οι σπασμοί των μυών του πρόσθιου μηρού είναι η αιτία στο 50-60% των περιπτώσεων οστεοαρθρίτιδας της άρθρωσης του γόνατος. Τέτοιοι μυϊκοί σπασμοί μπορεί να μην εκδηλωθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν εμφανιστεί πόνος στα γόνατα, ενώ το άτομο μπορεί να βιώσει αίσθημα βάρους στα πόδια, κόπωση και πόνο στο κάτω μέρος της πλάτης. Όταν οι μύες του λαγονοψόιου και του ορθού μηριαίου είναι συνεχώς σφιγμένοι, αυτό προκαλεί τα γόνατα να γίνονται «σφιχτά» καθώς μεγαλώνουμε, περιορίζοντας το εύρος κίνησής τους.
Βαθμοί γονάρθρωσης
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η οστεοαρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατος αναπτύσσεται σε ένα από τα γόνατα. Η ιατρική διακρίνει 3 βαθμούς γονάρθρωσης ανάλογα με την ένταση των παθολογικών διεργασιών:
Το πρώτο είναι ότι δεν υπάρχει παραμόρφωση των οστών της άρθρωσης. Χαρακτηριστικός είναι ο περιοδικός αμβλύς πόνος στο γόνατο μετά από σωματική καταπόνηση στην άρθρωση. Μπορεί να υπάρχει ελαφρύ πρήξιμο της άρθρωσης, το οποίο θα εξαφανιστεί από μόνο του μετά από λίγο.
Ο δεύτερος βαθμός χαρακτηρίζεται από αύξηση των συμπτωμάτων οστεοαρθρίτιδας. Ο πόνος είναι μακροχρόνιος και έντονος και εμφανίζεται με ελάχιστη προσπάθεια (άρση βαριών, περπάτημα) και μπορεί επίσης να εμφανιστεί θόρυβος τριξίματος στην άρθρωση. Στον δεύτερο βαθμό γονάρθρωσης μπορεί να εμφανιστεί παραμόρφωση της άρθρωσης του γόνατος και μέτριος περιορισμός της κίνησης.
Τρίτου βαθμού – έχει έντονα συμπτώματα αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος. Η σημαντική παραμόρφωση της άρθρωσης και ο συνεχής πόνος οδηγούν σε προβλήματα βάδισης του ασθενούς και περιορισμένη κινητικότητα της άρθρωσης. Στον τρίτο βαθμό γονάρθρωσης, ο πόνος μπορεί να αυξηθεί ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και να φτάσει σε τέτοια ένταση που να διαταράσσεται ο ύπνος του ασθενούς, να μειώνεται στο ελάχιστο ο περιορισμός της κίνησης και να είναι αδύνατη η εύρεση άνετης θέσης για το πόδι.
Ασθένειες και παθολογίες με τις οποίες συγχέεται η γονάρθρωση
Απόφραξη της άρθρωσης του γόνατος σε περίπτωση βλάβης του μηνίσκου.
Η ασθένεια αναπτύσσεται μετά από μια ανεπιτυχή κίνηση, που συνοδεύεται από τσούξιμο στο γόνατο, εμφανίζεται έντονος πόνος, ο οποίος υποχωρεί μετά από 15 λεπτά και την επόμενη μέρα υπάρχει πρήξιμο στο γόνατο.
Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ουρική αρθρίτιδα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, αρθρίτιδα – ψωρίαση, αντιδραστική, ρευματοειδής.
Για τη διάκριση της γονάρθρωσης από την αρθρίτιδα απαιτείται γενική εξέταση αίματος. Με την αρθρίτιδα, τα αποτελέσματα των εξετάσεων υποδεικνύουν την παρουσία φλεγμονώδους διαδικασίας στο σώμα, ενώ με την αρθρίτιδα δεν υπάρχουν αλλαγές στην εξέταση αίματος.
Φλεγμονή των μηριαίων μηριαίων.
Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες άνω των 40 ετών όταν μεταφέρουν βαριά αντικείμενα ή κατεβαίνουν τις σκάλες. Ο πόνος εντοπίζεται στην εσωτερική επιφάνεια, αλλά η κίνηση του γόνατος δεν περιορίζεται.
Αγγειακός πόνος στα γόνατα.
Ο πόνος χαρακτηρίζεται από συμμετρία και εμφανίζεται και στα δύο γόνατα ταυτόχρονα. Είναι χαρακτηριστικά των νέων σε μια περίοδο επιταχυνόμενης ανάπτυξης των οστών και μπορεί να εμφανιστούν με σωματική δραστηριότητα, κρυολόγημα ή αλλαγή του καιρού. Για να περιγράψουν τη δική τους κατάσταση, οι ασθενείς χρησιμοποιούν τον όρο «στριμμένα γόνατα».
Στάδια αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος
Η ασθένεια είναι ύπουλη λόγω της σταδιακής ανάπτυξής της. Στην αρχή, ο ασθενής αισθάνεται μόνο ήπια ενόχληση, πόνο όταν κινείται, ανεβαίνει ή ανεβαίνει σκάλες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αισθήσεις του ασθενούς μειώνονται σε μια ελαφρά ακαμψία της άρθρωσης και ένα αίσθημα έντασης στην ιγνυακή περιοχή. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος θεωρείται το σύμπτωμα του αρχικού πόνου, που συνίσταται στο γεγονός ότι μετά από μια απότομη μετάβαση από την καθιστή θέση στην κίνηση, ο πόνος γίνεται αισθητός στα πρώτα βήματα, ο οποίος σταδιακά εξαφανίζεται και εμφανίζεται ξανά μόνο μετά από βαριά φορτία.
Η εμφάνιση της άρθρωσης του γόνατος στην οστεοαρθρίτιδα πρώτου βαθμού δεν διαφέρει από αυτή ενός υγιούς γόνατος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς παρατηρούν μόνο ελαφρύ πρήξιμο. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρχίζει επίσης να συσσωρεύεται υγρό στην άρθρωση του γόνατος, διογκώνεται και γίνεται σφαιρικό και αρχίζει να αναπτύσσεται αρθρίτιδα, προκαλώντας αίσθημα βάρους και περιορισμένη κίνηση της άρθρωσης.
Τέτοιες αλλαγές στις αρθρώσεις στον πρώτο βαθμό οστεοαρθρίτιδας προκύπτουν από διαταραχή του κυκλοφορικού στα μικρά ενδοοστικά αγγεία που τρέφουν τον υαλώδη χόνδρο. Αυτό οδηγεί σε αλλαγές στην επιφάνεια του χόνδρου, ξηρότητα, απώλεια ομαλότητας και σχηματισμό ρωγμών. Για το λόγο αυτό, η ανεμπόδιστη και ομαλή κίνηση μεταξύ των χόνδρων είναι δύσκολη και συνοδεύεται από συνεχή μικροτραύμα καθώς οι χόνδροι προσκολλώνται μεταξύ τους. Ο ιστός χόνδρου, ο οποίος βρίσκεται σε συνεχή κατάσταση μικροτραυμάτων, αρχίζει να χάνει τις ιδιότητες απορρόφησης κραδασμών και να γίνεται πιο λεπτός.
Η ανάπτυξη παθολογικών διεργασιών οδηγεί σε αλλαγές στις δομές των οστών. Η περιοχή της άρθρωσης είναι πεπλατυσμένη και σχηματίζονται αυξήσεις με τη μορφή αγκάθων (οστεόφυτων) στις άκρες. Η αρθρική κάψουλα εκφυλίζεται, το αρθρικό υγρό πυκνώνει και ο αρθρικός υμένας συρρικνώνεται. Αυτό οδηγεί σε σημαντική επιδείνωση της διαδικασίας θρέψης του χόνδρου και επιταχύνει τον εκφυλισμό του.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται στο δεύτερο στάδιο, τα συμπτώματα αρχίζουν να εντείνονται, ο πόνος εμφανίζεται ακόμη και με ελαφρά φορτία και εντοπίζεται κατά μήκος της έσω μπροστινής πλευράς της άρθρωσης. Η ξεκούραση φέρνει ανακούφιση, αλλά η επανέναρξη της κίνησης προκαλεί έντονο πόνο.
Η κινητικότητα της άρθρωσης είναι σημαντικά περιορισμένη, οι προσπάθειες να λυγίσει το πόδι όσο το δυνατόν περισσότερο προκαλούν μαχαιρώδη πόνο και ένας σαφώς τραχύς ήχος τσακίσματος ακούγεται κατά την κίνηση. Η αρθρίτιδα είναι πιο συχνή. Η άρθρωση διευρύνεται και αλλάζει διαμόρφωση λόγω μεγάλης συσσώρευσης υγρού.
Ο τρίτος βαθμός αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος συνοδεύεται από σημαντική παραμόρφωση των οστών, κατά την οποία φαίνεται να πιέζονται το ένα μέσα στο άλλο. Πρακτικά δεν έχει απομείνει ιστός χόνδρου και ο περιορισμός της κίνησης της άρθρωσης αυξάνεται. Το ίσιωμα των αρθρώσεων γίνεται αρκετά προβληματικό και ο ασθενής αρχίζει να αισθάνεται πόνο όλο το εικοσιτετράωρο, τόσο όταν περπατάει όσο και σε ηρεμία. Λόγω της έντονης παραμόρφωσης των αρθρώσεων, τα πόδια παίρνουν σχήμα Ο ή Χ, το βάδισμα γίνεται ασταθές, κουνιέται και συχνά ο ασθενής δεν μπορεί να κάνει χωρίς μπαστούνι ή πατερίτσες.
Διάγνωση και θεραπεία της γονάρθρωσης
Μια εξέταση ρουτίνας δεν μπορεί να καθορίσει εάν ένας ασθενής έχει οστεοαρθρίτιδα γόνατος πρώτου βαθμού. Με βαθμό 2 ή 3, κατά την εξέταση υπάρχει οίδημα, οίδημα (με αρθρίτιδα), ήχος τσακίσματος, δυσκαμψία των κινήσεων, αλλαγή στον άξονα των άκρων και παραμόρφωση των αρθρώσεων.
Σήμερα, εκτός από την ακτινογραφία, χρησιμοποιούνται συχνά μέθοδοι αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας για τη διάγνωση της αρθρώσεως, η οποία επιτρέπει τη λεπτομερέστερη εξέταση των διαταραχών των οστικών δομών και την εξέταση παθολογικών αλλαγών στους μαλακούς ιστούς.
Η θεραπεία της νόσου περιλαμβάνει ένα σύμπλεγμα ορθοπεδικών διαδικασιών και φαρμακευτικής θεραπείας. Ένας ορθοπεδικός συνταγογραφεί λασποθεραπεία, θεραπευτικές ασκήσεις, μασάζ και φυσιοθεραπεία.
Κατά τη διάρκεια της φαρμακευτικής αγωγής χρησιμοποιούνται χονδοπροστατευτικά, τα οποία είναι φάρμακα που αντικαθιστούν το αρθρικό υγρό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, γίνεται ενδοαρθρική ένεση στεροειδών ορμονών. Συνιστάται επίσης στους ασθενείς να υποβληθούν σε θεραπεία σπα.
Εάν η θεραπεία ενός νεαρού ασθενούς με σοβαρό περιορισμό της κίνησης και πόνο παραμένει αναποτελεσματική, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια μέθοδος αρθροπλαστικής, η οποία προβλέπει περίοδο αποκατάστασης από 3 έως 6 μήνες.
Τι συμβαίνει στην άρθρωση του γόνατος με οστεοαρθρίτιδα;
Ο αρθρικός χόνδρος παίζει σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη κίνηση και είναι μια λεία, ελαστική και ανθεκτική επένδυση, χάρη στην οποία τα αρθρικά οστά κινούνται ομαλά μεταξύ τους και επίσης απορροφούν και κατανέμουν το φορτίο κατά το περπάτημα.
Ωστόσο, με υπερβολικά τακτικά φορτία, γενετική προδιάθεση, μεταβολικές διαταραχές στο σώμα, επίμονους μυϊκούς σπασμούς και τραυματισμούς, ο χόνδρος χάνει την ελαστικότητά του και αρχίζει να γίνεται πιο λεπτός. Η απαλή ολίσθηση των οστών της άρθρωσης αντικαθίσταται από ισχυρή τριβή και εμφανίζεται γονάρθρωση πρώτου βαθμού, κατά την οποία ο χόνδρος χάνει τις ιδιότητες απορρόφησης κραδασμών.
Η διαδικασία αποικοδόμησης συνεχίζεται και η κακή απορρόφηση κραδασμών οδηγεί σε ισοπέδωση των επιφανειών των οστών με το σχηματισμό οστεοφύτων με τη μορφή οστικών αναπτύξεων. Στην περίπτωση αυτή η νόσος είναι ήδη δεύτερου βαθμού και συνοδεύεται από εκφύλιση του αρθρικού υμένα και της αρθρικής κάψας. Η έλλειψη άντλησης και η έλλειψη άσκησης ατροφεί τη δομή της άρθρωσης του γόνατος, η συνοχή του υγρού του γόνατος γίνεται πιο παχύρρευστη, η διατροφική διαδικασία του χόνδρου διαταράσσεται, γεγονός που οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς.
Η λέπτυνση του χόνδρου μειώνει την απόσταση μεταξύ των οστών της άρθρωσης έως και 80%. Κατά το περπάτημα, λόγω μη φυσιολογικής τριβής και απουσίας αμορτισέρ, οι καταστροφικές διεργασίες στην άρθρωση αυξάνονται γρήγορα, γεγονός που οδηγεί γρήγορα στην ανάπτυξη αρθροπάθειας τρίτου βαθμού με έντονα συμπτώματα:
Πόνος κατά την κίνηση, ειδικά όταν ανεβαίνετε σκάλες.
Πόνος τόσο κατά την προσπάθεια όσο και κατά την ηρεμία, πρωινή δυσκαμψία.
Ο ασθενής αρχίζει να κουτσαίνει και προσπαθεί να προστατεύσει την επώδυνη άρθρωση.
Σε σοβαρές περιπτώσεις της νόσου είναι απαραίτητη η χρήση πατερίτσες ή μπαστούνι.
Ο τρίτος βαθμός αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος χαρακτηρίζεται από σχεδόν πλήρη απουσία χόνδρινου ιστού, γεγονός που οδηγεί σε περιορισμό της κινητικότητας της άρθρωσης στο ελάχιστο. Επομένως, καμία μαγική μέθοδος, σούπερ φάρμακα ή αλοιφές δεν μπορούν να αποκαταστήσουν τον φθαρμένο ιστό του χόνδρου και δεδομένης της έκτασης της οστικής παραμόρφωσης, η κανονική λειτουργία της άρθρωσης είναι αδύνατη. Σε αυτή την περίπτωση, μόνο η χειρουργική επέμβαση μπορεί να βοηθήσει.
Γυμναστική για αρθρώσεις της άρθρωσης του γόνατος
Η θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατος πρέπει να πραγματοποιείται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Η επανορθωτική γυμναστική περιλαμβάνει αργές, μετρημένες ασκήσεις που αποκλείουν τα squat, τις περιστροφές των αρθρώσεων και τα άλματα. Είναι καλύτερο να κάνετε γυμναστική το πρωί ενώ κάθεστε ή ξαπλώνετε για 20 λεπτά και επαναλαμβάνετε κάθε άσκηση 10 φορές.
Οι κύριοι στόχοι των θεραπευτικών ασκήσεων είναι η χαλάρωση των επώδυνων μυϊκών σπασμών, η αύξηση της παροχής αίματος στην άρθρωση, η επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου και η πρόληψη περαιτέρω καταστροφής του χόνδρου. Κατά την έξαρση της νόσου απαγορεύεται η σωματική δραστηριότητα.
Ξαπλώνοντας ανάσκελα, μπορείτε να κάνετε την άσκηση με το ποδήλατο, αλλά πρέπει να τεντώσετε τα πόδια σας παράλληλα με το πάτωμα, να κάνετε κυκλικές κινήσεις με τα πόδια σας, να μετακινήσετε τα πόδια σας στα πλάγια, να τα σύρετε εναλλάξ κατά μήκος του δαπέδου, τεντώνοντας τα πόδια σας μετρώντας μέχρι το 10.
Καθίστε σε μια καρέκλα με τα πόδια σας κάτω, ισιώστε τα πόδια σας, ταυτόχρονα λυγίστε τα πόδια σας και κρατήστε αυτή τη θέση, μετρήστε μέχρι το 10, τραβήξτε εναλλάξ κάθε γόνατο στο στομάχι σας με τα χέρια σας και επιστρέψτε αργά στην αρχική θέση.
Εστιάστε στον τοίχο, σταθείτε στο πάτωμα και κουνήστε εναλλάξ τα πόδια σας εμπρός και πίσω.
Τοποθετήστε το ίσιο πόδι σας σε μια καρέκλα και κάντε ελαστικές λοξές κινήσεις ενώ ακουμπάτε τα χέρια σας στον μηρό σας, σαν να προσπαθείτε να ισιώσετε περισσότερο το πόδι σας.
Ξαπλώστε στο στομάχι σας, σηκώστε εναλλάξ το ίσιο πόδι σας και κρατήστε το έως και 3 φορές.
Καθίστε στο πάτωμα, απλώστε τα πόδια σας στα πλάγια, μετακινήστε τα κατά μήκος του δαπέδου, τραβήξτε τα γόνατά σας προς το στομάχι σας καθώς εισπνέετε και επιστρέψτε τα στην αρχική θέση καθώς εκπνέετε.